Bermud Üçbucağı

Bermud Şeytan Üçbucağı, Atlantik Okeanında çox sayda təyyarə və gəminin itdiyi, bəzi paranormal hadisələrin yaşandığı bölgənin adıdır. Bu bölgə Amerikan sahil qoruma təşkilatının 7 saylı bölgə müdirliyinin 5720 saylı raportunda belə təsvir edilməkdədir: “Bermud üçbucağı ya da şeytan üçbucağı deyə bilinən xəyali yer, Atlantik okenaında, ABŞın cənub-şərq sahillərində, açıqlana bilməyən , gəmi və təyyarə itkilərinin çox olduğu bir sahədir. Bu üçbucağın künclərində Bermud adaları , Florudadakı Miami, və Puerto Ricodakı San Juan . yerləşir

Kimsənin şərh edə bilmədiyi bu əsrarəngiz fenomen, içində elm adamlarının da olduğu bir çox insan tərəfindən “fövqəltəbii bir sıra güclərin ərazisi” hesab edilir. Bu şərhlər arasında itkin Atlantidanında bu yerdə yoxa çıxdığı düşünülür(bu fərziyyəyə görə atlantik okean bu adla adlandırılıb) İtkin Qitənin heç bir zaman aydın ola bilməyən texnoloji və maqnetiksahələrdən birinin təsirindən və ya o bölgənin dəfələrlə başqa planetli varlıqların ziyarətlərində orada yaratdıqları maqnetik sahənin bir təsiri olduğu, hətta Kristof Kolombun belə tutduğu gündəliklərdə, o bölgədə səmada uçan təyin oluna bilməz cisimlərdən bəhs edildiyi iddia edilmişdir. Bu əsrarəngiz üçbucaq ilə əlaqədar olaraq edilən son iddia isə uzun illərdir davam edən araşdırmaların bir neçə il əvvəl bir nəticə verdiyinin iddia edilməsi ilə ortaya çıxdı . Bu son iddia ya görə bütün bu sirrli hadisələr əslində sadə bir təbii qaz kütləsinin təsirindən idi .

Yeraltından fışqıran təbii qazlar, yalnız yüksək quru parçalarından deyil, dəniz və okean döşəmələrindən də çıxarlar. Çünki dəniz döşəmələri də üstü suyla örtülmüş quru parcalarıdır. Ancaq, okeanların dərinliklərindəki bölgələrdən çıxmaq istəyən təbii qazlar, oradakı təzyiqində də təsiriylə qatı hala çevrilir və “hidrat” deyilən ağ və qatı bir maddə halına gəlirlər. Çox dərinlərə dala bilən robot kameralarının bu bölgədəki ağappaq okean döşəməsini və bəzi gəmi dağıntılarını şəkilini çəkməsindən sonra mövzuya bu elmi şərh gətirilmişdir: Bu bölgə, Gulf Stream deyilən isti su axıntısının da keçdiyi yerdir. Döşəmənin bəzən istiləşməsi üzündən, bu “zəhərli qazlar” sudan yüngül olduqları üçün səthə doğru yüksələrlər. O anda, döşəmədən səthə qədər suyun sıxlığı azalar . O sırada oradan keçən nə varsa, dərin bir quyuya düşər kimi sürətlə okeanın dibini çəkilir Çünki, sıxlığı düşən su, gəmiləri daşıyacaq qaldırma qüvvətini meydana gətirə bilməz. Qazın yüksəlməsi sona çatınca sıxlıq təkrar köhnə halına dönər və geridə heç bir iz qalmadan böyük gəmilər kilometrlərcə dərinə basdırılmış olarlar.

Təyyarələrin düşərək itməsi isə yenə eyni səbəbdəndir. Səthə çıxan təbii qazlar, havadan da yüngül olduqları üçün yüksəlməyə davam edərlər. Bu dəfə sıxlıq azalması, bölgənin üzərindəki atmosferdə meydana gələr. Oradan təsadüfən keçən bir təyyarə dərhal radarları itirər və mühərrikləri dayanar. Çünki, mühərriklərdəki benzinin yanması üçün oksigenə ehtiyac vardır və aşağı sıxlıqlı havanın içindəki oksigen miqdarı mühərriklərin çalışması üçün kafi deyil. Beləcə təyyarə də , sürətlə okean döşəməsinə doğru enişə keçər.

Advertisements

Sunami

Sunami okeanda Zəlzələ nəticəsində yaranan su dalğasıdır. Zəlzələnin gücündən asılı olaraq sunami dalğasının böyüklüyü artır və Quruda yaşayan insanların yaşayışına təhlükəli olur. İndoneziyada 2004-cü ildə Hind okeanında baş verən zəlzələ nəticəsində böyük dalğalar
yaranıb çoxlu insanları həlak etmişdir. “Sunami” sözü Yaponcada “liman dalğası” mənasını verir. Sunami bir dalğadan ibarət olmur, bir neçə dalğalar ardıcıllığıdır. Böyük sunamidə bu dalğa ardıcıllığı bir saatdan çox davam edə bilər və bu dalğaların şiddəti və böyüklüyünün getdikcə azalacağına zəmanət verilmir. Sunaminin baş vermə səbəbi dənizaltında reallaşan zəlzələlərdir. Sunaminin şiddəti onun nə qədər dərinlikdə baş verməsindən aslıdır. Sunamilərin 80 faizi Sakit okeanda baş verir. Dənizaltındakı zəlzələlərin sunamiyə gətirib
çıxarmağı nəzəriyyəsini ilk dəfə Yunan tarixçisi Thucydides, tərəfindən kəşf edilib. Vulkanik partlayışlar, böyük sürüşmələr, dənizaltındakı nüvə partlayışları və tropik qasırğalar da sunami meydana gəlməsinə səbəb ola bilər. Myanmar 2008-ci ildə baş vermiş sunami böyük dağıntılara səbəb olmuş və 200 minə yaxın insan həyatını itirmişdi. Okeanda sunami dalğalarının yüksəkliyi bir metr qədərdir, dalğa uzunluğu, yəni iki dalğa arasındakı uzaqlıq 40 metrə qədərdir. Dalğaların sürəti isə saatda 800 kilometrdir. Sunami okeanın dayaz bölgələrinə çatdıqca, dalğa uzunluğu daralar və yüksəkliyi artar, sürəti isə azalaraq saatda 80 kilometrə düşər. Sunamini əvvəlcədən təxmin etmək qeyri-mümkündür. Əgər sahildəki sular birdən çəkilsə, bir neçə dəqiqə əvvəldən xəbərdarlıq etmək mümkündür. 2004-cü ildə Hind Okeanında baş verən sunamidə yuxarıdakı məlumatı istifadə edən 10 yaşındakı İngilis Tilly Smith, yüzə yaxın adamın həyatını qurtarmışdır. Sahil suların geri çəkilməsinin sunami göstəricisi ola biləcəyini öyrənən Smith, ailəsi və ətrafındakıların xilas olmasını təmin etmişdir. Tilly Smith, daha sonra BMT-də bu mövzuyla əlaqədar çıxış etmişdir. Sunami okean ya da dənizlərin döşəməsində yaranan zəlzələ, vulkan partlaması və bunlara
bağlı döşəmə çökməsi, zəmin sürüşmələri kimi tektonik hadisələr nəticəsində dənizə keçən
enerji səbəbiylə yaranan uzun periyodlu dəniz dalğasını təmsil edir.Yaponiyada, 21000 adamın həyatını itirdiyi Böyük Meiji sunamisindən sonra Yaponların etdiyi kömək çağırışlarıyla dünya dillərinə özbaşına yerləşmişdir. Sunamidən sonra yaranan dalğanın digər dəniz dalğalarından fərqi, su zərrəciklərinin süründürülməsi nəticəsində hərəkət qazanmasıdır. Dərin dənizdə varlığı hiss edilməzkən, dayaz sulara gəldiyində dik yamaclı
sahillərdə ya da V tipi daralan körfəz və koylarda bəzən 30 metrə qədər dırmaşaraq çox
şiddətli axıntılar yarada bilən bu dalğa; insanlar üçün zəlzələ, tayfun, uçqun, yanğın ya da sel kimi bir təbii fəlakət halına gələ bilməkdədir. Sunami ilk meydana gəldiyində tək bir dalğadır
ancaq qısa bir müddət içərisində üç ya da beş dalğaya çevrilərək ətrafa yayılmağa başlayır.
Bu dalğaların birincisi və sonuncusu çox zəifdir ancaq digər dalğalar təsirlərini sahillərdə şiddətli şəkildə hiss etdirə biləcək bir enerjiylə irəliləyirlər. Bu səbəblə zəlzələlərdən qısa bir
müddət sonra sahillərdə görülən yavaş amma anormal su səviyyəsinin dəyişməsi ilk dalğanın
gəldiyini göstərir. Bu dəyişmə, arxadan gələcək olan çox qüvvətli dalğaların ilk xəbərçisi də ola bilər.Bu vəziyyətdə ediləcək tək şey; sahildən uzaqlaşmaqdır. Dəniz içərisində seyr halında
olanlar isə sahildən uzaqlara, dərin sulara gedərək dalğanın özlərinə və dəniz nəqliyyat
vasitəsisinə verəcəyi Zərəri azalda bilər hətta önləyə bilər. Dəniz sahilində olanlar üçün sə, dənizdən uzaqlara və yüksəklərə getmək zəruridir. Sunami çox güclü dalğalardır onu
dayandırma gücü yoxdur yalnız qaçıla bilər. Ən son 11 mart 2011-ci ildə Yaponiyadakı
zəlzələ və sunami isə bu fəlakətin nə qədər ciddi və təhlükəli olduğunu və insanın təbiət
qarşısında nə qədər aciz olduğunu bir daha göstərdi.Yaponiyada baş verən və sonradan
sunami ilə müşayiət olunan dağıdıcı zəlzələ nəticəsində ölənlərin sayı son məlumatlarda 14
minə çatdığı bildirilirdi.15 minə yaxın adam isə itkin düşmüş sayılır.Qeyd edək ki, Yaponiyada Rixter cədvəli ilə 9,0 bal gücündə zəlzələ martın 11-də ölkənin şimal-şərqində qeydə alınıb. Yeraltı təkanlar hündürlüyü 10 metrdən çox olan sunami ilə müşayiət olunub.

Radiometeoroloji Müşahidələr

METEOROLOJİ RADİOLOKATOR «MRL-5» tipli radiolokatorla 250km-ə qədər məsafədə baş verən hidrometeoroloji proseslər və onlarla əlaqədar olan təhlükəli hidrometeoroloji hadisələr, müxtəlif hündürlüklərdə yağıntının intensivliyi və miqdarı, yağış yağan və şimşək çaxan ərazilər, dolunun ölçüləri və dolu yağan ərazilər müəyyən edilir.

AZƏRBAYCANDA RADİMETEOROLOJİ MÜŞAHİDƏLƏRİN TARİXİ

Azərbaycanda radiometeoroloji müşahidələr: hidrometeoroloji proseslərin və təhlükəli hidrometeoroloji hadisələrin (dolu, şimşək, leysan və s.) müşahidələri demək olar ki, 1967-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Dağlıq-Qarabağ Muxtar Vilayətində doluya qarşı mübarizə işlərinin aparılması ilə başlanmışdır.

Növbəti 1968-ci ildə Şamaxı Dəsdəsi, 1972-ci ildə Göygöl, 1973-cü ildə Naxçıvan, 1974-cü ildə Füzuli, 1975-ci ildə Qazax-Tovuz, 1980-ci ildə Ağdərə, 1981-ci ildə İsmayıllı, 1982-ci ildə Zəngilan, 1984-cü ildə Tovuz, Şəki və Culfa-Ordubad, 1987-ci ildə Şaumyankənd Dəsdələri yaradılmışdır.

İlk illərdə bu məqsədlə hərbi təyinatlı (“DON”, “SON” və s.) radiolokatorlardan istifadə edilirdi.

1970-ci ildən başlayaraq sırf meteoroloji müşahidə təyinatlı birdalğalı (3,2 sm) “MRL-1” və “MRL-2” tipli, 1977-ci ildən isə ikidalğalı (3,2 sm və 10 sm) “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokatorlardan istifadə olunmağa başlanmışdır.

Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş 13 Doluya Qarşı Mübarizə üzrə Hərbiləşdirilmiş Dəstələrinin hamısı artıq 1984-cü ildə “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokatorlarla təmin edilmiş və istehsalata tətbiq edilmişdi.

Keçmiş Şaumyan Hərbiləşdirilmiş Dəstəsindəki “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokator ermənilər tərəfindən bütünlüklə məhv edilmiş, Füzuli, Zəngilan və Ağdərə Hərbiləşdirilmiş Dəstələrindəki meteoroloji radiolokatorlar isə Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazilərində qalmışdır.

Şamaxı, İsmayıllı, Xanlar, Şəki, Ağstafa və Tovuz Radiometeoroloji Stansiyalarındakı «MRL-5» tipli meteoroloji radiolokatorlar uzun müddət istismar olunduğu və əsaslı təmir olunmaq üçün ehtiyat hissələri ilə təmin olunmadığı üçün 1995-ci ildə bu radiolokatorların işi dayandırılmış, radiometeoroloji müşahidə işləri aparılmamışdır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 may 2001-ci il tarixli fərmanı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və onun tərkibində Milli Hidrometeorologiya Departamenti yaradıldıqdan sonra 2002-ci ilin birinci yarısında Ağstafa və Şamaxı Radiometeoroloji Stansiyalarındakı «MRL-5» tipli meteoroloji radiolokatorlar əsaslı təmir edilmiş, fərdi kompüterlərdən istifadə etməklə avtomatlaşdırılmış radiometeoroloji müşahidə sistemləri quraşdırılaraq istifadəyə verilmişdir.
Bundan sonra Şamaxı və Ağstafa Radiometeoroloji Stansiyaları tərəfindən hidrometeoroloji proseslərin (şimşək-leysan və dolu buludları, onlarla əlaqədar olan təhlükəli hava hadisələrinin) radiometeoroloji müşahidələri aparılmağa başlanmışdır.
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirinin 08 fevral 068/ü saylı əmri ilə Milli Hidrometeorologiya Departamentinin tərkibində “Radiometerologiya və Aerologiya” mərkəzi yaradıldıqdan sonra Şamaxı və Ağstafa RMS-larındakı MRL-5 tipli radiolokatorlarında ciddi təmir işləri görülmüş, “AİS-MRL” təmir edilmiş, sazlanmış, tez-tez sıradan çıxan və bu proqram bloklarının əsas hissələrindən olan 5 (beş) ədəd AD-775-JR mikrosxemlər gətirilmiş (ABŞ və Rusiyadan), radiometeoroloji müşahidələrin fasiləsiz aparılması təmin edilmişdir.

İsmayıllı, Şəki, Göygöl və Tovuz Radiometeoroloji Stansiyalarındakı MRL-5 tipli radiolokatorların texniki vəziyyətləri araşdırılmış, Göygöl və Şəki Stansiyalarında meteoroloji müşahidələrin bərpası üzrə işlərin görülməsinə başlanılmışdır.

RADİMETEOROLOGİYANIN PREDMETİ və METODU

Radiometeorologiyanın predmeti troposferdə baş verən hidrometeoroloji proseslərin və onlarla əlaqədar olan təhlükəli hava hadisələrinin öyrənilməsi, metodu isə meteoroloji radiolokatorun köməyi ilə müxtəlif radiometeoroloji kəmiyyətlərin (istənilən hündürlükdə buludun və buludluğun üfüqi və şaquli kəsiklərinin, alt və üst sərhədlərinin, maksimal əksetdirmə qabiliyyətinin, hərəkət istiqamətinin və sürətinin, yağıntının intensivliyinin və miqdarının, dolunun ölçülərinin) ölçülməsi, həmçinin şimşək çaxan, yağış və dolu yağan ərazilərin və təhlükəli hava hadisələrinin (dolu, leysan, qar, şimşək, fırtına) müəyyən edilməsi və baş vermiş hidrometeoroloji proseslərin film şəklində göstərilməsidir.

Fərdi kompüter vasitəsilə rəngli monitorda yerüstü hədəflərin fonunda aşağıdakılar formalaşdırılır və təsvir edilir:
1.Fəzanın seçilmiş istənilən nöqtəsində buludluğun parametrləri ölçülür;
2.Buludluğun (buludların) radioəkslərinin istənilən hündürlükdə üfüqi, istənilən istiqamətdə isə şaqüli kəsiklərinin xəritələri təsvir edilir;
3.Maksimal əksetmənin (Z10max – un və Z3,2max – un) xəritələri təsvir edilir;
4.Buludluğun (buludların) radioəkslərinin aşağı və yuxarı sərhədlərinin xəritələri təsvir edilir;
5.Yağıntının intensivliyinin və miqdarının sahələrinin xəritələri təsvir edilir;
6.Təhlükəli hava hadisələrinin (dolu, şimşək, qasırğa, leysan, qar) xəritələri təsvir edilir;
7.Buludluğun (buludların) yerdəyişməsinin istiqaməti və sürəti təsvir edilir;
8.Buludluğun (buludların) parametrlərinin zamana görə dəyişməsinin qrafiki təsvir edilir;
9.Yuxarıada sadalanan bütün xəritələrin zamana görə dəyişmələri videofilm şəklində göstərilir;
10.Radiometeoroloji müşahidə məlumatları sənədləşdirilir;
11.İlkin radiolokasiya məlumatları arxivləşdirilir;
12.Radiometeoroloji müşahidə məlumatları, o cümlədən də dolu proseslərinə fəal təsir işləri aparıldıqda fəal təsir materialları rəngli (və ya ağ-qara) printer vasitəsilə çap edilir;
13.Qorunan və ona yaxın ərazilərdə buludluq müşahidə edildikdə sistem avtomatik olaraq «Növbətçilik» rejimindən fasiləsiz müşahidə rejiminə keçir;
14.Qorunan və ona yaxın ərazilərdə təsir obyekti (TO) olmadıqda bir dövr müşahidədən sonra proqram MRL-5 radiolokatorunun işini dayandırır, verilmiş müəyyən müddətdən sonra isə (məsələn hər 15 dəqiqədən, 1 saatdan, 3 saatdan və s. sonra) radiolokatoru avtomatik olaraq yenidən işə salır və «Növbətçilik» rejimində yenidən müşahidələr aparır;
15.İşin rahatlığı üçün kompüterin ekranının istənilən hissəsinin miqyasını istənilən qədər böyütməyə imkan verən «Lupa» rejimi vardır.

RADİOMETEOROLOJİ MÜŞAHİDƏ MƏLUMATLARININ ÖTÜRÜLMƏSİ

Radiometeoroloji müşahidə məlumatıarı internetdən istifadə etməklə “azmeteoradar@gmail.com” və meteo 11@rambler.ru elektron poçt ünvanları və birbaşa telefonla Milli Hidrometeorologiya Departamentinin Proqnozlar Bürosuna ötürülür. Məlumatlar həm bu poçt ünvanları, həm də server vasitəsilə “Radiometerologiya və Aerologiya” mərkəzinə ötürülür.

RADİOMETEOROLOJİ MÜŞAHİDƏ MƏLUMATLARININ TƏTBİQ SAHƏLƏRİ
Radiometeoroloji müşahidə məlumatlarından qısamüddətli hava proqnozlarının hazırlanmasında, hərbi və mülki aviasiyanın, kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrinin , hidrometeorologiya üzrə Beynəlxalq Təşkilatların meteoroloji məlumatlarla təmin olunmasında, sel və daşqınların proqnozlaşdırılmasında, doluya qarşı mübarizə, süni yağış yağdırəlması və yağıntının miqdarının artırılması işlərində istifadə edilir.

mənbə: azmeteoradar.com

Aeroloji Müşahidələr

AEROLOJI MÜŞAHİDƏLƏRİN TARİXİ
Maştağa Aeroloji Stansiyasında aeroloji müşahidələrin aparılmasına 1936-cı ildən başlanılmışdır. Stansiyada 1973-cü ildə “Meteorit-2” aeroloji radiolokatoru quraşdırılmış və RKZ-5, 1984-cü ildən “MARZ-2-2” radiozondu buraxılmağa başlanmışdır. 1984-cü ildə «Titan AHK-1M» aeroloji radiolokatoru quraşdırılmış və “MRZ-3A” radiozondundan istifadə olunmağa başlanmışdır.
Maştağa Aeroloji Stansiyasındakı «Titan AHK-1M» tipli aeroloji radiolokatorlar uzun müddət istismar olunduğu və əsaslı təmir olunmaq üçün ehtiyat hissələri ilə təmin olunmadığı üçün 1995-ci ildə bu radiolokatorların işi dayandırılmış, aeroloji müşahidə işləri aparılmamışdır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 may 2001-ci il tarixli fərmanı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və onun tərkibində Milli Hidrometeorologiya Departamenti yaradıldıqdan sonra 2003-cü ilin axırlarında Maştağa Aeroloji Stansiyasındakı «Titan AHK-1M» tipli aeroloji radiolokatoru əsaslı təmir edilmiş, fərdi kompüterlərdən istifadə etməklə avtomatlaşdırılmış aeroloji müşahidə sistemləri quraşdırılaraq istifadəyə verilmişdir.
Bundan sonra Maştağa Aeroloji Stansiyasından hər gün 40 km hündürlüyə qədər qalxan radiozond buraxılmaqla aeroloji radiolokatorların vasitəsi ilə atmosferin troposfer və stratosfer qatlarının aeroloji müşahidələri aparılmağa başlanmışdır.
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirinin 08 fevral 068/ü saylı əmri ilə Milli Hidrometeorologiya Departamentinin tərkibində, Meteoroloji Müşahidə Sistemlərində İnnovasiyaların Tətbiqi Mərkəzi yaradıldıqdan sonra Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirinin 08 fevral 068/ü saylı əmri ilə Milli Hidrometeorologiya Departamentinin tərkibində Meteoroloji Müşahidə Sistemlərində İnnovasiyaların Tətbiqi Mərkəzi yaradıldıqda Maştağa Aeroloji Stansiyası fəaliyyət göstərmirdi. Mərkəzin mütəxəssisləri tərəfindən Maştağa AS-ndakı “Titan AHK-1M” tipli radiolokatorunda təmir edilmiş, radiozondun test buraxılışı həyata keçirilmişdir. Testlər zamanı yaranmış nasazlıqlar aradan qaldırılmış, radiozond buraxılışı bərpa edilmişdir.

AEROLOGİYANIN PREDMETİ və METODU
Aerologiyanın predmeti sərbəst atmosferdə baş verən fiziki proseslərin öyrənilməsi, metodu isə aeroloji radiolokatorun və zondlama, yəni atmosferə qaldırılmış cihazın vasitəsi ilə müxtəlif meteoroloji kəmiyyətlərin (küləyin sürət və istiqamətinin, təzyiqin, temperaturun və rütubətin), həmçinin havanın qaz və aerozol tərkibinin ölçülməsidir.
Aeroloji müşahidə məlumatlarının qəbulu, toplanması, saxlanması, arxivləşdirilməsi, işlənməsi, emalı və ötürülməsi fərdi kompüterlərin köməyi ilə avtomatlaşdırılmış rejimdə aparılır.

Fərdi kompüter vasitəsilə rəngli monitorda aşağıdakılar təsvir edilir:
1.Zondun verdiyi temperaturun, rütubətin, təzyiqin, küləyin sürət və istiqamətinin qiymətləri hesablanır və qrafiklərii qurulur;
2. Şeh nöqtəsi hesablanır;
3. Standart hündürlüklər (100, 200, 400, 600, 800, 1000, 1200, 1400, 1600, 1800, 2000 … 7000 Hp) seçilir və onların parametrlərinin qiymətləri yazılır;
4.Tropopauza (temperaturun 14 km ilə 17 km arasında və 18 km ilə 22 km arasında kəskin dəyişməsi) müəyyən edilir;
5.Xüsusi nöqtələr (temperaturun, rütubətin, sürətin və istiqamətin sıçrayışla dəyişdiyi yerlər) müəyyən edilir;
6.«Yerə yaxın təbəqə», «Təbəqə», «MK-04AB», «MK-04CD», «Şaquli dayanıqlıq», «Buzlaşma» məlumatları printer vasitəsilə çap edilir;
7.Aeroloji müşahidə məlumatları sənədləşdirilir və arxivləşdirilir.

AEROLOJİ MÜŞAHİDƏ MƏLUMATLARININ ÖTÜRÜLMƏSİ
Aeroloji məlumatlar internetdən istifadə etməklə və faks vasitəsilə Milli Hidrometeorologiya Departamentinin aidiyyati qurumlarına, faks, elektron poçt və server vasitəsilə Meteoroloji Müşahidə Sistemlərində İnnovasiyaların Tətbiqi Mərkəzinə ötürülür.

AEROLOJİ MÜŞAHİDƏ MƏLUMATLARININ TƏTBİQ SAHƏLƏRİ
Aeroloji müşahidə məlumatlarından havanın proqnozlaşdırılmasında, doluya qarşı mübarizə, süni yağış yağdırılması və yağıntının miqdarının artırılması işlərində, həmçinin hərbi və mülki aviasiyanın, kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrinin, hidrometeorologiya üzrə Beynəlxalq Təşkilatların aeroloji məlumatlarla təmin olunmasında istifadə edilir.

Havanın rütubətliyinin ölçülməsi

Şeh nöqtəsi və nisbi rütubətliyi hesablamaq üçün istifadə olunan ən əsas cihazlardan biri psixrometrdir. Psixrometr yan-yana yerləşən iki termometrdən ibarətdir və sap şəklində ya da zəncir şəklində metal parçası birləşdirilib.

Termometrlərin lampaları parça hissəciklə örtülü olur. Parça ilə örtülən termometr yaş termometr adlanır. Yaş termometr distillə edilmiş suya batırılır. Digər termometr isə quru saxlanılır. Hər iki termometrə də bir neçə dəqiqəliyinə havası dəyişdirilir, ya qurğunu fırlatmaqla (sarğılı psixrometr) ya da ventilyator ilə havanı çıxartmaqla dəyişdirilir. Su parçacıqdan buxarlandıqca termometr soyuyur. Quru hava daha böyük miqdarda soyuma və buxarlanma miqdarı deməkdir. Bir neçə dəqiqədən sonra parçacıqla örtülü termometr mümkün ən aşağı temperatura qədər soyuyacaq. Əvvəldə də deyildiyi kimi, yaş termometr suyun buxarlandırılması vasitəsilə havanın ən aşağı temperaturunun əldə edilməsi üçün istifadə olunan cihazdır.

Quru termometr (və ya quru lampalı termometr) hal-hazırkı temperaturu göstərir. Quru lampa ilə yaş lampa arasındakı temperatur tərəddüdləri yaş termometr tərəddüdü adlanır. Böyük tərəddüd havaya buxarlanan suyun çox, nisbi rütubətliyin aşağı olması ilə baş verir. Kiçik tərəddüd isə suyun buxarlanmasının az olduğunu göstərsə də havada su buxarı vardır. Belə ki, hava doyma vəziyyətinə yaxındır çünki, nisbi rütubətlik yüksək həddədir. Əgər tərəddüd yoxdursa, onda quru termometr, yaş termometr və şeh nöqtəsi eynidir; hava doymuş vəziyyətdədir və nisbi rütubətlik 100%-dir.

Havanın rütubətliyini ölçən ən əsas cihaz isə hiqrometrdir. Hiqrometrin bir növü olan tüklü hiqrometrə quraşılan insan saçı nisbi rütubətliyini 0-dan 100%-ə qədər dəyişməsinə görə 2,5% genişlənir. Əsasən insan tükündən istifadə olunsa da, bəzi hallarda at tükündən də istifadə edilir. Saç telləri bir növ çarx sisteminə qoşuludur. Saçın uzunluğunda bir dəyişiklik olduğunda sistemdə də hərəkətlilik baş verir və sonra yazıcı kağız üzərinə bu qiymət köçürülür və nisbi rütubətlik göstərilir. Lakin tüklü hiqrometr, psixrometr qədər dəqiq nəticələr vermir.  Onun dərəcələrini təcrübə sahələrində gündəlik nisbi rütubət dəyişiklikləri üçün tez-tez ölçmək lazım gəlir.

Elektrikli hiqrometr havanın rütubətliyini ölçən başqa bir cihazdır. O karbon təbəqə ilə örtülü sabit bir hissədən ibarətdir. Cərəyan axını bu təbəqə ilə göndərilir. Su buxarı udulduqca karbon təbəqənin elektrik müqaviməti də dəyişir. Bu dəyişikliklər nisbi rütubətliyə çevrilir.

Rütubətliyi ölçən başqa bir qurğu infraqırmızı şüalı hiqrometrdir. Bu hiqrometr infraqırmızı şüalardan istifadə etməklə havanın rütubətliyini ölçməyə imkan verir.

Atmosferin yaranması

Yer planetinin digər planetlərdən ən böyük fərqi həyatın mövcud olmasıdır. Bunda Atmosferin rolu birinci faktordur. Yer kürəsinin ilk atmosferi 4,6 milyard il əvvəl yaranmışdır. Onun qaz tərkibi Hidrogen və Helium ilə yanaşı Hidrogen qarışıqları olan Metan və Ammonyakdan ibarət olmuşdur. Əksər alim hesab edir ki, hal-hazırki yer atmosferi ilkin atmosferin soyuması ilə yaranmışdır. İlkin fərziyyələrə görə yer atmosferi həddən artıq isti olmuşdur. Bu da atmosferin yaranmasının ilk mərhələsidir.

İkinci mərhələdə, yer səthinin qabığı bərkləşdi və atmosferin sıxlığı azalmağa başladı və vulkanlar püskürməyə başladı. Vulkanlar yer atmosferinə ikinci mərhələdə aşağıdakı qazları püskürtmüşdür.

– Vulkan kül mənşəli su buxarı (80%)

– Karbon dioksid (CO2) (10%)

– Azot qarışıqlı qazlar (10%)

Bu qazlar Yer kürəsinin ikinci atmosferini yaratdı.

Bir milyon il sonra isə, yerin daxilindən intensiv şəkildə atmosferə qalxan isti su buxarı, toplanaraq buludların formalaşmasına səbəb oldu. İntensiv şəkildə atmosferə qalxan su buxarı nəticəsində yaranan buludlar vasitəsilə min illərlə yağış yağdı və müasir dünya okeanı, gölləri və çayları əmələ gətirdi. Karbon dioksid (CO2) isə okeanlara qarışaraq dünya atmosferində təsirini azaltdı. Okeanlara qarışan karbon dioksid okeanların aşağı hissəsinə çökərək, əhəng daşı şəklində süxurlar yaratdı. Atmosferdə su buxarının artması ilə karbon dioksidin miqdarı müvafiq olaraq azalır və atmosfer tədricən azot qazı ilə zənginləşməyə başlayır lakin azot atmosferdə kimyəvi cəhətdən aktiv olmur.

Atmosferdə hal-hazırda aktiv ən çox yayılan qaz Oksigendir (O2). Güman edilir ki, günəş şüalarının su buxarına təsiri nəticəsində, su buxarı (H2O) hidrogen və oksigen atomlarına parçalandı. Parçalanma nəticəsində nisbətən yüngül olan hidrogen atomları atmosferin yuxarı təbəqələrinə qalxdığı halda, oksigen atomları yer atmosferində qaldı və müasir atmosferin əsas qaz təbəqəsi olan oksigen yaranmağa başladı.

Təxminən 2-3 milyard il əvvəl oksigendəki bu zəif inkişaf ibtidai bitkilərin inkişafı üçün kifayət idi. Bitkilərin inkişafı ilə atmosferdə oksigenin paylanması genişləndi. Oksigenin artmasına səbəb bitkilərdə gedən fotosintez prosesi idi. Günəş şüalarının bitkilərə təsiri nəticəsində bitkilər havadakı karbon dioksid qazını özündə birləşdirərək, oksigen qazı ifraz edirlər. Buna görə də, atmosferdə oksigenin miqdarı sürətlə artdı və hal-hazırki səviyyəyə təxminən bir neçə yüz il əvvəl gəlib çatmışdır.